© Michał Milczarek, Donikąd. Podróże na skraj Rosji, Czarne, 2019

22.09.2021 | ŚRODA | 15:30–16:30 | Gorlickie Centrum Kultury

WYPRAWY NA KOŃCE ŚWIATA — MICHAŁ MILCZAREK

Donikąd. Podróże na skraj Rosji, Wydawnictwo Czarne, 2019

Spotkanie autorskie; moderacja: Andrzej Stasiuk

Na początku była mapa. Jej kolory, linie, wzory intrygowały i nęciły. Można było przez nią patrzeć jak przez okno, zobaczyć daleki świat. Czytać ją jak najwspanialszą przygodową książkę. Potem były podróże wyobrażone, wytyczanie nowych szlaków długopisem w atlasie. W końcu Michał Milczarek spakował plecak i wyruszył w drogę. Donikąd to opowieść o wyprawach na końce świata: Kamczatkę, Kołymę, do Workuty, Ewenkii, Norylska. To zapiski z miejsc, w których byt graniczy z nicością. To obsesyjna wędrówka na wschód przez śnieg, kości i pustą przestrzeń w poszukiwaniu kresu mapy i kresu rzeczywistości.

„Relacje Milczarka pozbawione są fabularnych fajerwerków — sporadycznie jedynie pojawiają się ciekawostki i scenki rodzajowe z życia rosyjskiej prowincji. Ale lektura jego prozy przyprawia o dreszcze i zawrót głowy. Zupełnie jakby słuchało się opowieści z innej planety, niepokojąco podobnej do naszej. Czuć tu i oddech autora, i niekończącą się przestrzeń, której nie sposób objąć myślą. Genialne, choć czasem ryzykowne ćwiczenie z rozciągliwości wyobraźni.” [Michał Sowiński, „Tygodnik Powszechny”]

MICHAŁ MILCZAREK | Adiunkt w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Autor książek na temat myśli rosyjskiej Z martwych was wskrzesimy. Filozofia Nikołaja Fiodorowa oraz Drzewo życia. Fenomen Wasilija Rozanowa. W Rosji spędził łącznie trzy lata, odwiedził siedemdziesiąt sześć podmiotów federalnych. Pasł owce w Kałmucji i renifery na Uralu Polarnym. Jego książka Donikąd otrzymała nominację do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii Esej, nominację do Nagrody im. Macieja Kuczyńskiego na podróżniczy debiut roku oraz nominację w konkursie Travelery 2019.

© Joanna Rudniańska, RuRu, Nisza, 2019

22.09.2021 | ŚRODA | 17:00–18:00 | Gorlickie Centrum Kultury

ŚWIAT DZIECI, ŚWIAT DOROSŁYCH — JOANNA RUDNIAŃSKA

RuRu, Wydawnictwo Nisza, 2019

Spotkanie autorskie; moderacja: Darek Foks

Dziewięć poruszających opowiadań autorki Kotki Brygidy, Roku smoka i Snów o Hiroszimie. Wszystko w nich okazuje się inne niż się z początku wydaje.

„Rudniańska znakomicie pokazuje dzieci wrzucone w świat dorosłych, dzieci, które muszą dźwigać sprawy dorosłych, rozwody, nowe rodziny, zbrodnie, które zamieniają w bajkę, bo jakoś to sobie wszystko muszą tłumaczyć, muszą żyć z jakimś RuRu, czyli wyobrażonym potworem. Muszą też zderzyć się z nowymi zagrożeniami, choćby z tym, że rodzice tworzą poza nimi ich sztuczny obraz w mediach społecznościowych. Innym ważnym bohaterem tych opowiadań jest historia, która toczy się w tle — lata stalinowskie, rok 1968, odkrywanie, co to znaczy być w Polsce Żydem. Bohaterki Rudniańskiej wielu rzeczy sobie nie uświadamiają, to my czytelnicy dopiero widzimy pełną układankę, jaką jest każde z tych opowiadań. A w dodatku każde z nich ma wiele warstw i ukrytych zagadek, więc po zamknięciu książki ma się ochotę kilka z nich przeczytać na nowo.” [Justyna Sobolewska, „Polityka”]

JOANNA RUDNIAŃSKA | Ukończyła matematykę teoretyczną na Uniwersytecie Warszawskim, pracowała w Polskiej Akademii Nauk. Dotychczas była znana głównie jako autorka książek dla dzieci — za debiutancki Rok smoka otrzymała Międzynarodową Nagrodę im. Janusza Korczaka, a książki XY i Bajka o Wojnie trafiły na Listę Skarbów Muzeum Książki Dziecięcej. Zbiór opowiadań RuRu przyniósł autorce tytuł laureatki Nagrody Literackiej m.st. Warszawy w kategorii warszawska twórczyni.

© Dorota Kotas, Cukry, Cyranka, 2021

22.09.2021 | ŚRODA | 18:30–19:30 | Gorlickie Centrum Kultury

MIASTO DWUSTU KOŚCIOŁÓW — DOROTA KOTAS

Cukry, Wydawnictwo Cyranka, 2021

Spotkanie autorskie; moderacja: Justyna Bargielska

To jest książka o kimś innym. Można się z niej dowiedzieć, jak jest w środku czyjejś głowy i czy to miłe miejsce, czy raczej ponura nora. Jest też o tym, czy zaćmienie słońca może trwać przez całe życie i gdzie znikają wszystkie papużki faliste. Jak wyglądał Jezus zanim został gwiazdą, czy lepiej jest mieszkać w igloo niż w rodzinnym domu, i co zostaje po nocnym pożarze. Bohaterka jest dziewczyną i dostała diagnozę: zespół Aspergera. Ale co to właściwie oznacza?

Cukry to książka bardziej przemyślana i dopracowana niż debiut Kotas. To wspólna podróż z bohaterką tropem miejsc, w których próbowała stworzyć dla siebie dom. To także opowieść o próbie dopasowania i ostatecznym zrozumieniu, że wcale nie musimy pasować, że możemy stworzyć sobie przestrzeń, w której będziemy się czuć dobrze i bezpiecznie na własnych warunkach.” [Sylwia Góra, „Kultura Liberalna”]

DOROTA KOTAS | Urodziła się w Garwolinie. Studiowała filologię polską, animację kultury w IKP oraz socjologię stosowaną i antropologię społeczną w ISNS na Uniwersytecie Warszawskim. Za swoją pierwszą książkę Pustostany (2019), otrzymała Nagrodę Literacką Gdynia w kategorii proza, Nagrodę Conrada i nominację do Nagrody im. W. Gombrowicza za najlepszy debiut. Ostatnio nakładem Wydawnictwa Cyranka ukazała się jej druga książka Cukry (2020). Dorota Kotas mieszka w Warszawie ze swoją partnerką i zwierzętami.

© Andrzej Stasiuk, Przewóz, Czarne, 2021

22.09.2021 | ŚRODA | 20:00–21:00 | Gorlickie Centrum Kultury

BO WOJNA NIE MINĘŁA — ANDRZEJ STASIUK

Przewóz, Wydawnictwo Czarne, 2021

Spotkanie autorskie; moderacja: Darek Foks

Gorący czerwiec 1941 roku. Jasne księżycowe noce, niskie bagienne łąki, cienisty sad i zimna żyła rzeki, która podzieliła świat na pół. Na jednym brzegu Niemcy, żelazny wąż czołgów, ciężarówek, maszyn. Na drugim Rosjanie. Pośrodku wiejski przewoźnik, który z jednego brzegu na drugi wozi nocą każdego, kto zapłaci. Żydowskie rodzeństwo, które w drodze do wyśnionej ziemi obiecanej, chowa się w stodole tuż obok kałuż świńskich wnętrzności. Chłopcy z partyzantki, wierzący jeszcze, że wojna jest przygodą, wykonują wyroki, których nie rozumieją. Ich dowódca czeka na rozkazy. Zanim nadejdą, każe liczyć czołgi i nad kolejnym butelkami bimbru, wśród roju much przekonuje, że już wkrótce będzie po kolana brodził we krwi wrogów. Wszyscy przychodzą do kobiety, przykucniętej, bosej, hardej. Czekają, upał mąci umysły. A pewien mały chłopiec widzi, słyszy i zapamiętuje to wszystko: grzmot nadlatujących samolotów, drżenie ziemi. Po latach narrator próbuje opowiedzieć historię, której nie opowiedział mu ojciec.

„Wszystko ma w tej powieści zapach, włącznie z okrucieństwem. Jej zmysłowość czasami oszałamia, choć nie zmysłowości podporządkowana jest historia postaci zależnych od zdarzeń niemających dla nich litości, zamkniętych w hipnotycznym korowodzie, z którego nie wyprowadza nawet śmierć. A na drugim planie ostatnie niemieckie przygotowania do najpotężniejszej w ludzkich dziejach wojennej ofensywy, gdyż jest czerwiec 1941 roku na południowym Podlasiu, w sąsiedztwie granicznej, nieco posępnej rzeki. Na pytanie 'Sprawa czy kunszt?' odpowiadam, że w Przewozie jedno i drugie, ze wskazaniem kunsztu. Fraza, metafory, dialogi, rytm — to pisarska ekstraklasa. Stasiuk potwierdza nie po raz pierwszy, że w tej literackiej konkurencji nie ma sobie równych. Przynajmniej na razie. Są książki, które rozbłyskują, żarzą się i gasną. Przewóz nie zgaśnie, choć nie upieram się, że w jego świetle będzie się chciał ogrzać każdy.” [Eustachy Rylski]

ANDRZEJ STASIUK | Prozaik, eseista. Współtwórca Wydawnictwa Czarne, dyrektor artystyczny Festiwalu im. Zygmunta Haupta. Publikuje w „Tygodniku Powszechnym”. Urodził się w Warszawie, od lat mieszka w Beskidzie Niskim. Autor książek, m.in.: Mury Hebronu, Dukla, Opowieści galicyjskie, Jadąc do Babadag, Taksim, Grochów, Nie ma ekspresów przy żółtych drogach, Wschód, Kucając, Osiołkiem, Kroniki beskidzkie i światowe, Przewóz. Laureat wielu nagród, m.in.: Nagrody Literackiej Nike (2005), Nagrody Literackiej Gdynia (2010), Nagrody Nowa Kultura Nowej Europy im. Stanisława Vincenza (2011), Nagrody Literackiej m. st. Warszawy (2015), Austriackiej Nagrody Państwowej w dziedzinie literatury europejskiej (2016), Nagrody im. Nicolasa Bouviera (2018) oraz nagrody Orzeł Stulecia (2021). Jego książki były tłumaczone na niemal wszystkie języki europejskie.

© Ziemowit Szczerek, Cham z kulą w głowie, Znak, 2020

23.09.2021 | CZWARTEK | 15:30–16:30 | Gorlickie Centrum Kultury

GDYBY WOJNY NIE BYŁO — ZIEMOWIT SZCZEREK

Cham z kulą w głowie, Wydawnictwo Znak, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Darek Foks; spotkanie zorganizowane w ramach projektu „Dyskusyjne Kluby Książki w Małopolsce w roku 2021”, realizowanego przy wsparciu finansowym Instytutu Książki

Posłuchaj, drugiej wojny światowej nie było. Warszawa nigdy nie została zniszczona, dzisiaj pod łukami triumfalnymi spacerują Polacy, Żydzi i Ukraińcy. Warszawa — Buenos Aires Słowiańszczyzny — swego tanga nikomu nie szczędzi. Ale teraz, teraz to miasto, które nie przegrało, spływa krwią. Ulica szepcze o Kubie Hieroglifie i spisku tajnych stowarzyszeń. Kolejne trupy bez głów walają się po ulicach, a świat pogrąża się w chaosie. Kary, słuchaj, to sprawa dla ciebie. Ten ktoś zabija równie dobrze jak ty. I chce z tobą wyrównać rachunki. Kary, ty jesteś bękart, zdrajca i dezerter. Ale jesteś też detektyw, więc rusz tyłek i zajmij się tym. Przestań chlać i wstawaj. Trupy nie będą czekać. Zbrodnia, namiętność i wojna na wszystkich szczeblach. Kryminał i epicka powieść w jednym. A w tle ulubiony temat pisarza — wielka historia.

„By zrozumieć poczynania Karego, trzeba się nim trochę stać. Chłopem, który niesie w sobie dramatyczne wspomnienie tego, czyim jest synem, i nietuzinkowym detektywem zdającym sobie sprawę z tego, że wciąż balansuje na granicy prawa i bezprawia. Wszystko w bardzo sugestywnym stylu, albowiem Szczerek mocno dba o indywidualizację nawet epizodycznych postaci w tej powieści. Nikt nie jest tu zaniedbany, każda persona ma jakieś znaczenie. Ale Cham z kulą w głowie to przede wszystkim opowieść o manipulacji, zawłaszczaniu i tym specyficznym dla Polski podążaniu drogą jakichś krańcowości, które wcześniej czy później doprowadzają do konfliktów.” [Jarosław Czechowicz, „Krytycznym Okiem”]

ZIEMOWIT SZCZEREK | Pisarz, dziennikarz, autor wielu nagradzanych powieści i reportaży, m.in.: Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian, Siódemka, Tatuaż z tryzubem, Międzymorze, Siwy dym albo pięć cywilizowanych plemion, Via Carpatia. Podróże po Węgrzech i Basenie Karpackim, Cham z kulą w głowie. Laureat Paszportu „Polityki” (2013) za książkę Przyjdzie Mordor i nas zje…, nominowany do Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus, Nagrody MediaTory i Nagrody im. Beaty Pawlak. Książka Międzymorze znalazła się w półfinale Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus. Interesuje się wschodem Europy i dziwactwami geopolitycznymi, historycznymi i kulturowymi. Jeździ po dziwnych miejscach i o tym pisze.

© Justyna Bargielska, Dziecko z darów, Wolno, 2020

23.09.2021 | CZWARTEK | 17:00–18:00 | Gorlickie Centrum Kultury

MUSIMY BYĆ DZIELNE — JUSTYNA BARGIELSKA

Dziecko z darów, Wydawnictwo Wolno, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Zofia Król

Dziecko z darów, szósty tom poetycki ważnej i cenionej współczesnej autorki to książka dojrzała, intymna, szczera. Wierna swojej metodzie, Bargielska nie pisze o sprawach, których nie zna. To, co ważne, nie tracąc nic ze swego ciężaru, znajduje w tekstach poetki wiarygodny opis, bez sięgania po wielkie pojęcia. Justyna Bargielska, daleka od patosu i pretensji, mówi o miłości i utracie miłości, macierzyństwie i utracie macierzyństwa, życiu — i utracie życia. Nieuchronność zmian przestaje być źródłem lęku, stając się sensem i treścią spełnionego istnienia: „Jest dużo czasu na decyzję / ten dom dopiero zaczął się rozpadać / i to nawet nie tu / tylko tam”. „Tam” jest zresztą kategorią, która często pojawia się w nowych wierszach Bargielskiej, bardziej niż kiedykolwiek zainteresowanej duchowym wymiarem codzienności. To codzienność, którą poetka wytrwale i pod różnymi kątami kadruje: przeszłość rozmawia tu z aktualnym zdarzeniem, drobiazg ma rangę znaku, sen zrównuje się z realnym przeżyciem. Obok przywracanych pamięci postaci, minionych rozmów i widoków pojawiają się bohaterowie współcześni, wirtualni, wyjęci z popkultury, mający dopiero zaistnieć. 

„Wyobraźnia religijna Bargielskiej jest żywa i pierwotna: 'prawdopodobnie sama jestem kościołem' — czytamy, kościołem królewskim, ognistym i miłosnym. Ironia Bargielskiej łączy najodleglejsze zjawiska, cały czas wyłania się tu też podszewka rzeczywistości, czyli utrata, żałoba, rozpad. Niezwykłe, ile może się wydarzyć w obrębie jednego wiersza, tak jak w Zrodzona niestworzona, w którym córka rozmawia z Siri, a matka patrzy na córkę i widzi, jak piękna będzie w przyszłości. To właśnie dzieci są na pierwszym planie w tej książce, ich niezależność, wyobraźnia, ich umiejętność łączenia wszystkiego ze wszystkim.” [Justyna Sobolewska, „Polityka”]

JUSTYNA BARGIELSKA | Poetka, prozaiczka. Opublikowała tomy poezji: Dating sessions (2003), China Shipping (2005), Dwa fiaty (2009), Bach for my baby (2012), Nudelman (2014), Dziecko z darów (2019) oraz prozy Obsoletki (2010) i Małe lisy (2013). Laureatka m.in. Nagrody Literackiej Gdynia (dwukrotnie) i Konkursu Literackiego Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2010). Nominowana m.in. do Warszawskiej Nagrody Literackiej, Nagrody im. Wisławy Szymborskiej, Paszportu „Polityki”, Silesiusa, Gryfii oraz nagrody Nike (trzykrotnie). W Teatrze Witkacego w Zakopanem miał premierę jej monodram Clarissima, a w Teatrze Dramatycznym w Warszawie — dramat Moja pierwsza śmierć w Wenecji. Wydała także wspólnie z Iwoną Chmielewską książkę Obie (2016) i zbiór opowiadań dla starszych dzieci Siedem pierwszych przygód Rozalii Grozy (2017). Teksty Bargielskiej tłumaczono na wiele języków, m.in. język angielski, rosyjski, niemiecki, francuski, słoweński, niderlandzki, czeski. Za tom Dziecko z darów była nominowana do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” 2020.

Zygmunt Haupt, Baskijski diabeł, Czarne 2017

23.09.2021 | CZWARTEK | 18:30–19:30 | Gorlickie Centrum Kultury

ZYGMUNT HAUPT. GALICJA I GALICYJSKOŚĆ W TWÓRCZOŚCI PISARZA — MAREK WILCZYŃSKI

Spotkanie tematyczne; moderacja: Andrzej Niewiadomski, Paweł Panas

Marek Wilczyński: Jak wiadomo, szczupły dorobek literacki Zygmunta Haupta dzieli się na trzy części: po pierwsze, są to opowiadania osadzone w przedwojennej Galicji, zwłaszcza we Lwowie i w Żółkwi, gdzie w okresie międzywojennym mieszkali jego rodzice i niekiedy on sam; po drugie, opowiadania i szkice dotyczące działań wojennych we Francji; po trzecie, różnego rodzaju teksty związane ze scenerią amerykańską oraz życiem kulturalnym USA. Szczególny walor ma fabularna proza wspomnieniowa skupiona na latach przedwojennych i kampanii wrześniowej, przesycona powściągliwą nostalgią, uwodząca czytelnika charakterystyczną precyzją i bogactwem warstwy opisowej, zawierająca przy tym raptowne wglądy w rychły rozpad lokalnego świata pod naciskiem „historii spuszczonej z łańcucha”, jak gdyby autor, na przekór wszystkiemu wciąż tkwiący czasie minionym, przewidywał przyszłość.

Rozmowa nasza skupi się na opowiadaniach osadzonych w scenerii galicyjskiej. Spróbujemy stworzyć relację między Żółkwią z Lutni i Żółkwią dzisiejszą, Lwowem z Gołębi z Placu Teodora i tym samym miejscem w jego obecnej postaci. Kilka lat temu nakładem lwowskiego Wydawnictwa JI ukazał się wybór opowiadań autora Entropii po ukraińsku w znakomitym przekładzie Andrija Pawłyszyna. Dzięki temu Haupt zaistniał teraz również w swojej „małej ojczyźnie”.

MAREK WILCZYŃSKI | Prof. dr hab. nauk humanistycznych w dziedzinie literatury amerykańskiej. Pracownik Ośrodka Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, autor blisko stu publikacji dotyczących głównie literatury amerykańskiej wieku XIX i współczesnej, a także polskiej literatury romantycznej w perspektywie porównawczej oraz prozy dwudziestowiecznej, zwłaszcza osadzonej w Galicji i na Wołyniu (Schulz, Haupt, Fink, Buczkowski, Odojewski). Tłumacz postmodernistycznej prozy amerykańskiej, ostatnio również amator-ukrainista i tłumacz z ukraińskiego. Stały współpracownik „Przeglądu Politycznego” i członek redakcji „Schulz/Forum”.

© Agnieszka Jelonek, Koniec świata, umyj okna, Cyranka, 2020

23.09.2021 | CZWARTEK | 20:00–21:00 | Gorlickie Centrum Kultury

JESTEŚ Z TYM SAMA — AGNIESZKA JELONEK

Koniec świata, umyj okna, Wydawnictwo Cyranka, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Zofia Król

Alicję zaczynają dręczyć ataki paniki. Wkrótce lęk całkowicie opanowuje jej życie. Nie rozumie, co się z nią dzieje; ma niepijącego męża, wystarczająco dobrą pracę i wspierającą rodzinę. Skąd zatem biorą się te stany? Alicja ukrywa swój koszmar, próbując żyć „normalnie”, w końcu jednak traci grunt pod nogami, a kto nie ma kontroli nad życiem, ten przestaje widzieć w nim sens. Szukając przyczyn zaburzeń, Alicja zaczyna dostrzegać to, co wcześniej umykało niezauważone.

„Alicja ma napady paniki. Skondensowanego lęku uderzającego znikąd, w różnych okolicznościach, tak potężnego, że człowiek wymiotuje, dostaje biegunki, nawiedzają go na przemian fale gorąca i przeraźliwego zimna. Reszta czasu upływa na lęku przed następnym atakiem, więc skutek jest taki, że człowiek boi się bez przerwy. Własna psychika może być izbą tortur w wewnętrznym więzieniu. W tej opowieści lękowcy odnajdą siebie, a ci, którzy miewają lęki w zwykłym człowieczym rozmiarze, poczują ulgę, że to nie na nich padło. Świetna, do głębi poruszająca proza.” [Michał Cichy]

AGNIESZKA JELONEK | Autorka opowiadań, scenarzystka, blogerka i dziennikarka. Publikowała reportaże i wywiady, często dotyczące twórczości kobiet. Prowadził blog Tylkospokojnie. Zajmuje się pisaniem seriali telewizyjnych. W 2015 roku za zbiór opowiadań Babidło otrzymała pierwszą nagrodę Konkursu Literackiego im. Henryka Berezy. Za powieść Koniec świata, umyj okna nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia (2021). Posiada czarny pas w walce z nerwicą lękową. Lubi spędzać czas z synem i letnie dni po godzinie osiemnastej.

© Kamil Targosz, Owca, 2015

24.09.2021 | PIĄTEK | 14:00–15:00 | Gorlickie Centrum Kultury

OPOWIEŚCI ZILUSTROWANE — KAMIL TARGOSZ

Malarstwo, rysunek, grafika, ilustracja

Spotkanie autorskie; moderacja: Andrzej Stasiuk

.

KAMIL TARGOSZ | Artysta malarz, grafik, rysownik. Ukończył z wyróżnieniem studia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Wypowiada się na płótnie, papierze, ścianie, płocie i w książce. Prace prezentował w Polsce i zagranicą (Austria, Słowenia, Węgry, Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania, Francja, Włochy, Chiny). Jego murale znaleźć można w Grenoble (Francja), Pescarze i Dozzie (Włochy), Krakowie i Warszawie. Nagrody i wyróżnienia, m.in.: I Nagroda w konkursie plakatu na Festiwalu Filmowym Etiuda (Kraków, 1993, 1994), Wyróżnienie na Międzynarodowym Triennale Plakatu (Trnava, Słowacja, 1994), III Nagroda na Międzynarodowym Konkursie Murale (Pescara, Włochy, 1994), Nagroda-stypendium Fundacji im. T. Kulisiewicza (Warszawa, 1997), Wyróżnienie na Międzynarodowym Biennale Sztuki Graficznej w Sant Carles de la Rapita (Hiszpania), Pekin (Chiny), Francavilla al Mare (Włochy) — 2008, Nagroda Pióro Fredry — najpiękniejsza książka roku: za Kucając Andrzeja Stasiuka (Wydawnictwo Czarne, 2015, ilustracje).

© Anda Rottenberg, Proszę bardzo, Marginesy, 2021

24.09.2021 | PIĄTEK | 15:30–16:30 | Gorlickie Centrum Kultury

CI, KTÓRYCH NIE MA — ANDA ROTTENBERG

Proszę bardzo, Wydawnictwo Marginesy, 2021

Spotkanie autorskie; moderacja: Darek Foks

Anda Rottenberg rekonstruuje dzieje własnej rodziny, niejednorodnej pod względem etnicznym i wyznaniowym. Babka ze strony ojca jako ortodoksyjna Żydówka nosiła perukę i przestrzegała restrykcyjnych zasad koszerności. Krewni po kądzieli byli pochodzenia rosyjskiego, a wszelkie uroczystości obchodzili w obrządku prawosławnym. Dlatego też autorka swoich korzeni szuka m.in. na nowosądeckim kirkucie i w Nowosybirsku. Rodzinnymi opowieściami oswaja nieobecnych. Niczego nie retuszuje. Nie przemilcza i tego, że wujek był pionierem i komsomolcem. Wspomina o skandalu obyczajowym, jaki wybuchł tuż po ślubie jednej z ciotek. Opowiada przy tym niezwykłą historię łagrową o znajomości swoich przyszłych rodziców. Z fragmentarycznych relacji, z dokumentów urzędowych usiłuje wydobyć informacje o konkretnych osobach, które zginęły w obozach koncentracyjnych i gułagach. Anda Rottenberg nie zapomina również o żywych. Krewnych odnajduje zarówno w Rosji, jak w Szwajcarii i Kanadzie. Poszukiwania korzeni Anda Rottenberg przeplata z wątkiem dramatycznej historii zaginionego syna, o czym opowiada odważnie i szczerze. To książka o trudnych relacjach, miłości, cierpieniu, poszukiwaniu tożsamości, oczekiwaniu, stracie, śmierci i pogodzeniu z losem. O upadkach i o podnoszeniu się.

„Pisanie ma być terapią, grzebanie w pamięci sposobem na zapomnienie. Tak powstaje Proszę bardzo, książka tak osobista, że aż boli, ale to jest ból ujarzmiony przez literacki zamysł. W końcu pisze ją autorka wnikliwych tekstów o sztuce, kuratorka wystaw, świadoma aktu stwarzania czegoś, co ma siłę oddziaływania na innych. Pisze krótkimi zdaniami, bez ozdobników, tak ciasno, aby między frazami nie znalazło się miejsce na użalanie się nad sobą. To nie autor ma się wzruszać. To czytelnika łapią za gardło opisy oględzin ciała młodego mężczyzny, które znaleziono na klatce schodowej jednej z warszawskich kamienic.” [Katarzyna Janowska, „Polityka”]

ANDA ROTTENBERG | Historyczka sztuki, krytyczka i publicystka, organizatorka i kuratorka licznych wystaw. Jest również autorką poświęconych sztuce artykułów naukowych i  esejów, zamieszczanych w krajowych i zagranicznych wydawnictwach. W latach 1993–2000 dyrektor Galerii Sztuki „Zachęta” w Warszawie, od 1998 roku przewodnicząca Fundacji Instytutu Promocji Sztuki. Autorka między innymi: Sztuka w Polsce 1945–2005 (2005), Przeciąg: Teksty o sztuce polskiej lat 80. (2009), Rottenberg. Już trudno (2014, z Dorotą Jarecką), Berlińska depresja. Dziennik (2018), Lista. Dziennik 2005 (2019) i Zbliżenia. Szkice o polskich artystach (2020). Nominowana do Nagrody Literackiej Nike oraz Nagrody Literackiej Gdynia. Autobiograficzna książka Proszę bardzo z 2009 roku zostało wznowiona przez Wydawnictwo Marginesy (2021).

© Julia Szychowiak, Dni powszednie i święta, Biuro Literackie, 2018

24.09.2021 | PIĄTEK | 17:00–18:00 | Gorlickie Centrum Kultury

DNI MOJEGO ŻYCIA — JULIA SZYCHOWIAK

Dni powszednie i święta, Biuro Literackie, 2018

Spotkanie autorskie; moderacja: Wojciech Bonowicz

Jedenaście lat po debiucie, który przyniósł Julii Szychowiak trzy nagrody literackie, ukazał się tom Dni powszednie i święta. Poetka powraca do dzieciństwa i do kresu wchodzenia w dorosłość oraz po raz kolejny udowadnia, że w poezji mniej znaczy więcej. Jej minimalistyczne wiersze są jak zapiski na kartkach kalendarza — gdzie to, co mamy zrobić danego dnia, za chwilę zmienia się w to, czego zrobić nie zdążyliśmy albo co zostało utracone. Ratunkiem z tej powszedniości jest wiersz: to małe święto, które nas ocala.

Dni powszednie i święta są mniej oniryczne niż pierwsze tomy Szychowiak, mniej surrealne na sposób charakterystyczny dla ‘wyzwolonej wyobraźni’ i naszej poezji przełomu wieków. Mniej opowiada się o snach, a więcej o życiu, mniej też pozwala się na egzaltację i sentymentalizm. To przyziemność tego tomu staje się nośnikiem znaczeń.” [Jakub Skurtys]

JULIA SZYCHOWIAK | Poetka. Za debiutancką książkę Po sobie (2007) otrzymała Wrocławską Nagrodę Poetycką Silesius (2008), nagrodę Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2008) oraz nagrodę „Gazety Wyborczej” wARTo (2009). „Świadomość językowa i sprawność wierszy” (Krystyna Miłobędzka), „ciekawe skojarzenia” (Piotr Kępiński), „oszczędne i przestronne instalacje wyrazów i obrazów” (Andrzej Sosnowski), „wiersze krótkie jak oddechy”, „projekt dojrzałej poezji” (Wojciech Bonowicz) — takimi opiniami witano debiut Szychowiak. Kolejne tomy poezji to: Wspólny język (2009), Intro (2014) — nominacja do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius, Naraz (2016), Dni powszednie i święta (2018) — nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia.

© Martin M. Šimečka, Słowacja. Dzieje obojętności, Universitas, 2019

24.09.2021 | PIĄTEK | 18:30–19:30 | Gorlickie Centrum Kultury

CICHY WSPÓLNIK ZŁA — MARTIN M. ŠIMEČKA

Słowacja. Dzieje obojętności, TAiWPN Universitas, 2019

Spotkanie autorskie; moderacja: Andrzej S. Jagodziński, tłumacz: Michał Wirchniański; partner spotkania: Czeskie Centrum w Warszawie

Martin M. Šimečka: Obojętność to cichy wspólnik zła, bo nie przeciwstawia się jego rozprzestrzenianiu się w społeczeństwie. Jej pierwszymi ofiarami są ci, którzy nie mają wspólnego, plemiennego kokonu: dlatego większość w zupełnym milczeniu przyglądała się deportacjom słowackich Żydów i prześladowaniom mniejszości etnicznych, a dziś przymyka oczy na romskie osady na peryferiach wiosek. Ale ten sam kod stosują Słowacy także wobec siebie, a jego efekty są widzialne i ukryte, żywe i zapomniane: od zanieczyszczonej wody w rzekach w czasach komunizmu i katolików zapełniających więzienia, przez współczesne góry, wyłysiałe po drastycznym wyrębie lasów, aż po oczywiste różnice w zamożności między wschodem i zachodem kraju. Przez całe życie próbuję zrozumieć tę szczególną obojętność, która od czasu do czasu zmienia się we własne przeciwieństwo, stając się namiętną i żywiołową fascynacją istnieniem. Przejawia się to w różny sposób: w formie Słowackiego Powstania Narodowego, tłumu ludzi na placach w listopadzie 1989 roku, wybuchu nacjonalizmu czy przeciwstawianiu się temu zjawisku.

„Na tym polega fenomen tego tekstu, plasującego się na pograniczu beletrystyki, autobiografii i eseju historyczno-społecznego, znakomicie przełożonej przez tłumacza czeskiej i słowackiej literatury Andrzeja S. Jagodzińskiego. Z pogranicza poniekąd, w przenośnym znaczeniu tego słowa, jest również sam autor — syn Milana Šimečki,  znanego czeskiego dysydenta i filozofa. Jak w słowie wstępnym pisze Adam Michnik:  'Martin z urodzenia jest Czechem, który wybrał tożsamość słowacką. Czyli jest Słowakiem z wyboru, a liberalnym Europejczykiem z przekonań.' O drodze do własnej tożsamości narodowej, o jej osobistym poszukiwaniu i o byciu cudzoziemcem w swojej ojczyźnie, mówi nam książka Šimečki. To jednak tylko jeden z jej wątków i chyba nie najważniejszy. Główny temat daleko wykracza poza indywidualne losy pisarza. Jest to  w gruncie rzeczy opowieść o Czechach i Słowakach od początku lat 70-tych do współczesności, zawierająca głęboką analizę historii ostatnich lat, pisana z perspektywy świadka i zarazem uczestnika wydarzeń”. [Elżbieta  Szymańska]

MARTIN M. ŠIMEČKA | Urodzony w Bratysławie. Do 1989 roku działał w środowisku czeskiej i słowackiej opozycji demokratycznej: pracował fizycznie jako palacz czy pielęgniarz w szpitalu, a swoje książki wydawał wyłącznie w obiegu niezależnym. Był też współzałożycielem i redaktorem słowackiego samizdatowego czasopisma „Fragment K”. W 1989 roku wszedł w skład kierownictwa ruchu politycznego Społeczeństwo Przeciw Przemocy, w 1990 roku założył wydawnictwo Archa, którym kierował do 1997 roku, kiedy został redaktorem naczelnym słowackiego tygodnika „Domino Forum”. W latach 1999-2006 kierował słowackim dziennikiem „Sme”, a w latach 2006-2008 — czeskim tygodnikiem „Respekt”, w którym następnie pozostał do 2016 roku jako członek kolegium redakcyjnego. Od 2016 roku jest komentatorem „Dennika N”. Opublikował kilka powieści i tomów opowiadań. Powieść Džin (Dżin) wyszła m.in. w USA i Francji.

© Joseph Roth, Antychryst, Austeria, 2021

24.09.2021 | PIĄTEK | 20:00–21:00 | Gorlickie Centrum Kultury

JOSEPH ROTH. UTRACONE IMPERIUM — PIOTR PAZIŃSKI

Spotkanie tematyczne; moderacja: Justyna Sobolewska

Joseph Roth (1894–1939) — Austriacki pisarz i dziennikarz żydowskiego pochodzenia. Przyszedł na świat jako Moses Joseph Roth w miejscowości Brody niedaleko Lwowa, zamieszkałej przez największą w Galicji społeczność Żydów. Znał język polski i niemiecki. Studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Wiedeńskiego, gdzie zaprzyjaźnił się z Józefem Wittlinem, z którym zgłosił się jako ochotnik w I wojnie światowej. Następnie pracował jako dziennikarz w Wiedniu i Berlinie, był wówczas najlepiej opłacanym dziennikarzem. Początkowo zafascynowany komunizmem zmienił poglądy polityczne, jeżdżąc do Rosji jako dziennikarz. W 1922 roku poślubił Friederike Reichler, która wkrótce zachorowała na schizofrenię. Żona pisarza resztę życia spędziła w sanatoriach i szpitalach, zginęła później z rąk nazistów w ramach programu eutanazji T-4, jako osoba chora psychicznie została uznana przez hitlerowców za „życie niewarte życia”. Joseph Roth wydawał kolejne powieści — m.in. Hotel Savoy (1924), Hiob (1930), Marsz Radetzky’ego (1932), Krypta Kapucynów (1938) — jednak od czasu choroby żony zaczął pogrążać się w kryzysie psychicznym i finansowym, który z koli doprowadził go do alkoholizmu. Twierdził, że bez picia nie potrafi pisać. Był świadomy nałogu i nie chciał się leczyć. Po dojściu Hitlera do władzy przebywał na emigracji w Paryżu. Zaangażował się w ruch monarchistyczny skupiony wokół Ottona von Habsburga. Jednak stan pisarza się pogarszał. W maju 1939 roku u Rotha wykryto zapalenie płuc i umieszczono go w szpitalu dla ubogich. Zmarł w wyniku derilium tremens wywołanego nagłym odstawieniem alkoholu. Pochowano go na podparyskim cmentarzu w Thiais. 

Jest autorem powieści oraz tomów opowiadań, esejów i artykułów prasowych. W powieściach pisanych w konwencji realizmu psychologicznego ironicznie i z melancholią przedstawiał znane sobie z czasów dzieciństwa środowisko żydowskie wschodniej Galicji na historycznym tle schyłku i upadku monarchii austro-węgierskiej. Był monarchistą i wielkim zwolennikiem Cesarstwa Habsburgów — wyznawał: „moim najsilniejszym przeżyciem była wojna i zagłada ojczyzny, jedynej, jaką miałem”.

W 2013 roku Wydawnictwo Austeria rozpoczęło edycję dzieł Josepha Rotha.

„Tajemnicza to doprawdy sprawa, że w czasach naszej osobliwej Austrii jej prawdziwi wyznawcy i apologeci nie mieszkali w jej niemieckojęzycznej stolicy, lecz na najdalszych peryferiach Imperium, gdzie mieszkańcom dana była codzienna możliwość porównania łagodnie opieszałego panowania Habsburgów z karnym i mniej humanitarnym systemem panowania w krajach sąsiednich. Żydzi z rodzinnego miasteczka Josepha Rotha spoglądali z wdzięcznością w stronę Wiednia, gdzie zamieszkiwał, niedosiężny jak Bóg na niebie, stary, prastary cesarz Franciszek Józef. Kochali go i wielbili w bojaźni, niczym legendę. Wielbili również barwne anioły tego boga: oficerów, ułanów i dragonów, którzy wnosili w ich ponure i biedne życie błysk światła. Tę bojaźń wobec Cesarza i jego armii, mit swojego dzieciństwa, przywiózł Roth do Wiednia.” [Stefan Zweig]

„Sentymentalny piewca chwały Franciszka Józefa — przeczytany z uwagą i bez stereotypów — odzyskuje dziś pazur wszechstronnego, zaangażowanego społecznie obserwatora i krytyka rzeczywistości, a jego teksty stają się niepokojąco aktualne. W powszechnym mniemaniu Joseph Roth to Galicja i Austro-Węgry. Wiadomo: Marsz Radetzky’ego — 'najpiękniejszy nekrolog, jaki kiedykolwiek napisany został dla formy państwowości' (Claudio Magris) — oraz Hiob, uniwersalna, ale zakorzeniona w galicyjskiej atmosferze przypowieść o człowieku 'pobożnym, bogobojnym i prostym' okrutnie doświadczonym przez los. Na taki wizerunek Roth, rzecz jasna, solidnie zapracował, zwłaszcza pod koniec krótkiego życia, kiedy co i rusz, czy to w książkach, czy w życiu, wracał do mitu c.k. monarchii i stareńkiego Franciszka Józefa, popadając przy tym w nieznośny patos i pozwalając się zżerać nostalgii. Te i inne tytuły (Fałszywa waga, Tarabas, Krypta kapucynów) zasłużenie weszły do klasyki literatury niemieckiej, chociaż ich pozycja ugruntowała się dopiero po śmierci pisarza. Mniej znany, w każdym razie dzisiaj, jest Roth-dziennikarz: bystry, lewicujący reportażysta i złośliwy felietonista obdarzony ostrym, bezkompromisowym piórem.” [Piotr Paziński, „Tygodnik Powszechny”]

PIOTR PAZIŃSKI | Pisarz, filozof, tłumacz, badacz związany z Uniwersytetem Muri im. Franza Kafki. Przez kilka lat zajmował się Ulissesem Jamesa Joyce’a (książka Labirynt i drzewo, 2005, oraz przewodnik Dublin z Ulissesem, 2008), następnie ogłosił dwa tomy własnej prozy: Pensjonat (2009) i Ptasie ulice (2013) oraz zbiory esejów Rzeczywistość poprzecierana (2015) i Atrapy stworzenia (2020) — nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia 2021. Pisze, tłumaczy, zajmuje się filozofią judaizmu i tematem żydowskim w literaturze. Przekładał m.in. Księgę liter Lawrence’a Kushnera, eseje Davida Roskiesa, eseje Amosa Oza i Fani Oz-Salzberger Żydzi i słowa, oraz opowiadania Szmuela Josefa Agnona. Bywa wykładowcą, fotografem oraz redaktorem i składaczem książek własnych i cudzych. W latach 2000–2019 był redaktorem naczelnym pisma „Midrasz”.

© W.G. Sebald, Opis nieszczęścia, Ossolineum, 2019

25.09.2021 | SOBOTA | 14:00–15:00 | Gorlickie Centrum Kultury

W.G. SEBALD. CZUŁE MIEJSCA — WOJCIECH BONOWICZ, PAWEŁ PRÓCHNIAK

Spotkanie autorskie; moderacja: Justyna Sobolewska; partner spotkania: Instytut Goethego w Krakowie

W.G. Sebald (1944–2001) — Niemiecki prozaik, eseista, poeta, krytyk literacki i literaturoznawca. Jeden z najwybitniejszych pisarzy europejskich drugiej połowy XX wieku. Urodził się w Wertachu w Bawarii, studiował literaturę niemiecką i angielską na uniwersytetach we Freiburgu i w szwajcarskim Fryburgu. Od 1966 roku studiował i pracował w Anglii, najpierw na Uniwersytecie Manchesterskim, potem na Uniwersytecie Anglii Wschodniej w Norwich. Był m.in. założycielem i pierwszym dyrektorem działającego przy tamtejszej uczelni British Centre for Literary Translation, pierwsza w Wielkiej Brytanii instytucja zajmująca się rozwojem przekładu literackiego, która odegrała wielką rolę w realizacji idei dialogu międzykulturowego. Do najważniejszych dzieł Sebalda należą tomy prozatorskie Czuję. Zawrót głowy (1990), Wyjechali (1992), Pierścienie Saturna (1995) i Austerlitz (2001). W.G. Sebald był laureatem wielu prestiżowych nagród literackich, w ostatnich latach życia wymieniano go jako kandydata do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Zginął w wypadku samochodowym w okolicach Norwich.

W ostatnich latach wybrane utwory W.G. Sebalda ukazały się w Polsce w ramach serii Wydawnictwa Ossolineum, w tłumaczeniach Małgorzaty Łukasiewicz. 

„Filozoficzna głębia, erudycja, silne osadzenie w tradycji literackiej i zniuansowana, mistrzowska fraza — to z jednej strony; z drugiej — formalna i intelektualna wywrotowość. Pisarstwo W.G. Sebalda to bodaj najbardziej niezwykła rzecz, jaka przytrafiła się literaturze europejskiej drugiej połowy XX wieku. Skromny rozmiar tego dzieła, przerwanego na skutek tragicznej śmierci pisarza w 2001 roku, pozostaje w zaskakującej sprzeczności z bogactwem i żywotnością twórczości autora. Sebald nieustannie intryguje czytelników, inspiruje artystów, a literaturoznawców zmusza do wysiłku.” [Wydawnictwo Ossolineum]

„Książki Sebalda to niekończące się lamenty nad przemijalnością i kruchością istnienia. Powieściopisarz — mówił Sebald w jednym z wywiadów — używa języka tak jak anatom posługuje się skalpelem; wycina warstwy ciała, by obnażyć najgłębsze sekrety natury ludzkiej.” [Jan Balbierz, „Tygodnik Powszechny”]

WOJCIECH BONOWICZ | Poeta, publicysta. Stale współpracuje z „Tygodnikiem Powszechnym” i miesięcznikiem „Znak”. Opublikował kilka tomów poetyckich, m.in.: Pełne morze (Nagroda Literacka Gdynia 2007), Polskie znaki (nominacja do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius 2011), Echa (nominacje do Nagrody Literackiej Nike i Nagrody Poetyckiej im. Wisławy Szymborskiej 2014), Druga ręka (finał Nagrody Literackiej Nike 2018). Autor biografii Tischner (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2002), tomu gawęd Kapelusz na wodzie oraz dwóch książek dla dzieci: Bajki Misia Fisia, Misiu Fisiu ma dobry dzień, dobry dzień. Opublikował także tom rozmów z Wojciechem Waglewskim pt. Wagiel. Jeszcze wszystko będzie możliwe oraz opracowanie utworów Andrzeja Bursy — Dzieła (prawie) wszystkie. Jego najnowsze książki to zbiór esejów Sto lat. Książka życzeń oraz zbiór felietonów Dziennik końca świata. Autor wyboru opowiadań Kornela Filipowicza Romans prowincjonalny i inne historie..

PAWEŁ PRÓCHNIAK | Literaturoznawca, antropolog literatury, krytyk literacki. Przewodniczący Rady Dyscypliny Literaturoznawstwo Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. Członek prezydium Komitetu Nauk o Literaturze PAN, redakcji kwartalnika „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, Rady Fundacji im. Zbigniewa Herberta oraz Polskiego PEN Clubu i Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Juror Nagrody Literackiej Nike. Wieloletni współpracownik Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN, gdzie m.in. kieruje Pracownią Antropologii Słowa. Pomysłodawca i współorganizator Miasta Poezji w Lublinie oraz kierunku studiów teksty kultury i animacja sieci (KUL). Pomysłodawca i redaktor naczelny witryny stronypoezji.pl. Autor książek poświęconych literaturze polskiej. Ostatnio opublikował Nokturny (z dziejów wyobraźni poetyckiej) oraz Promieniowanie tła. Szkice o wierszach i czytaniu.

© Josef Škvorecký, Gorzki świat, Czarne, 2020

25.09.2021 | SOBOTA | 15:30–16:30 | Gorlickie Centrum Kultury

JOSEF ŠKVORECKÝ. SŁODKO-GORZKI ŚWIAT — ANDRZEJ S. JAGODZIŃSKI

Spotkanie tematyczne; moderacja: Darek Foks; partner spotkania: Czeskie Centrum w Warszawie

Josef Škvorecký (1924–2012) — Czeski pisarz, tłumacz i wydawca. Tłumaczył na czeski m.in. Ernesta Hemingwaya, Henry’ego Jamesa i Williama Faulknera. Należał do pokolenia wybitnych pisarzy takich jak Václav Havel, Bohumil Hrabal, Milan Kundera, Ota Pavel, którzy zdefiniowali współczesną czeską literaturę. Autor cenionych esejów, reportaży i powieści. Tchórze — debiutancka powieść, demaskująca konformizm czeskiego mieszczaństwa pod koniec II wojny, wywołała skandal i na polecenie władz została wycofana z księgarni, co spowodowało, że książka zyskała ogromną popularność. „Już nigdy potem nie miałem tak udanej i zarazem darmowej promocji”. Kolejne powieści to Batalion czołgów, Dwa morderstwa w moim dwoistym życiu oraz Przypadki inżyniera ludzkich dusz. Ta najgłośniejsza i po wielokroć nagradzana książka została uznana za jedną z najlepszych czeskich powieści, określano ją mianem „powieści o światowych ambicjach”. Wydana na emigracji w 1977 roku, w Czechach ukazała się dopiero po upadku komunizmu. Po agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w 1968 roku Josef Škvorecký wyemigrował najpierw do USA, potem do Kanady, gdzie mieszkał do śmierci. Rozpoczął pracę na Uniwersytecie w Toronto i wraz z żoną założył wydawnictwo Sixty-Eight Publishers, jedną z najważniejszych czeskich oficyn emigracyjnych, która publikowała zakazaną w okresie zimnej wojny literaturę czeską i słowacką. W 1978 roku pozbawiono go obywatelstwa czechosłowackiego za „uprawianie wrogiej propagandy”. Laureat wielu nagród i odznaczeń, m.in. Orderu Kanady, czeskiego Orderu Białego Lwa, francuskiego Orderu Sztuki i Literatury oraz Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus.

Ostatnio nakładem Wydawnictwa Czarne ukazał się wybór Gorzki świat, zawierający teksty mniej znane polskiemu czytelnikowi.

Przypadki inżyniera ludzkich dusz to powieść w dużej mierze autobiograficzna, jak zresztą większość dzieła pisarskiego Josefa Škvorecky’ego. (...) Przypadki... — swoim tytułem nawiązujące wprost do stalinowskiej definicji pisarzy, właśnie 'inżynierów ludzkich dusz' — mają znaczący podtytuł: 'Entertainment ze starymi tematami życia, kobiet, losu, marzeń, klasy robotniczej, tajniaków, miłości i śmierci'. To wszystko, rzeczywiście, jest w tej książce rozgrywającej się na różnych poziomach, w różnych miejscach i w różnym czasie, pisanej na dobrą sprawę w różnych językach, bo m.in. w języku emigrantów, partyjnej nowomowie, niezbornym ciągu słów półanalfabetów, a prezentującej postaci, za pomocą których pokazuje autor wszystkie nieszczęścia naszej epoki, od nazizmu i komunizmu poczynając, a kończąc na... demokracji. Bo i tej ostatniej — zdaniem Škvorecky’ego — daleko do ideału. Oczywiście, pisarz docenia wolność i możliwość pisania bez cenzury i autocenzury, ale — jak się zdaje — bliskie były mu słowa Marka Hłaski o tym, że w jednej części świata żyć nie można, a w drugiej żyć się nie da.” [Krzysztof Masłoń, „Rzeczpospolita”]

„Škvorecký jest równie znakomity w powieściach, jak i w mniejszych formach. I ten przymiotnik odnosi się w równym stopniu do konstrukcji i stylu, jak i do umiejętności łączenia dramatyzmu z liryzmem, czułości dla bohaterów z humorem. Czeski arcypisarz jest pisarzem humorystycznym w takim sensie, w jakim był nim Dickens, choć jako wytrawny ironista nigdy nie wpada w sentymentalizm.” [„Tygodnik Powszechny”]

„Bez wątpienia — pisarstwo Škvoreckego to wielka literatura. Tragiczna i śmieszna, współczująca nawet łajdakom — regularny kłamca i złodziej ma u niego kredyt człowieczeństwa. Plastyczna, bo opisy nocnej Pragi, przykrytej siermiężnym płaszczem komunizmu, skrzą się nielicznymi latarniami jak las robaczkami świętojańskimi, których dzisiaj już chyba nie ma.” [Maria Fredro-Boniecka, „Vogue”]

ANDRZEJ S. JAGODZIŃSKI | Tłumacz literatury czeskiej i słowackiej, publicysta, dziennikarz, dyplomata. Współpracował z czechosłowacką sekcją Radia Wolna Europa, po 1989 korespondent „Gazety Wyborczej” w Pradze i Bratysławie. Radca ambasad RP w Pradze i Bratysławie, dyrektor Instytutu Polskiego w Pradze i Instytutu Polskiego w Bratysławie, dyrektor Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Redaktor „Literatury na świecie”, członek Polskiego PEN Clubu. Autor przekładów książek m.in: Milana Kundery, Václava Havla, Josefa Škvoreckiego, Jiříego Grušy i Bohumila Hrabala. W 2009 roku nagrodzony Literacką Nagrodą Europy Środkowej „Angelus” za przekład Przypadków inżyniera ludzkich dusz Josefa Škvoreckiego. Odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2013).

© Piotr Paziński, Atrapy stworzenia, Austeria, 2020

25.09.2021 | SOBOTA | 17:00–18:00 | Gorlickie Centrum Kultury

ISTOTA, IMITACJA, ILUZJA — PIOTR PAZIŃSKI

Atrapy stworzenia, Wydawnictwo Austeria, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Wojciech Bonowicz

Piotr Paziński: Esej pierwszy, jak powiedziano, za swój przedmiot obrał gabinet figur woskowych. Trzeci — mówi o tym samym zjawisku w twórczości Josepha Rotha i w jego wizjach rozpadającej się monarchii habsburskiej i tworzenia się nowego ładu. Towarzyszy mu appendix, esej czwarty, o ptakach, żywych i martwych, w twórczości Rotha, Schulza i Bernharda. Eseje drugi i piąty poświęcone zostały lalkom i manekinom, ich obecności w kulturze XIX-wiecznej Europy i smętnemu finałowi tejże, jakim była I wojna światowa. Esej szósty jest midraszem do Akademii pana Kleksa, próbuję w nim rozwikłać dręczącą zagadkę założyciela tej placówki i zbadać, czemu pan Kleks tak bardzo obawia się sztucznego człowieka. Esej siódmy, tak jak opowieść o Rocie, korzeniami sięga baroku, za bohaterkę mając przesławną infantkę Małgorzatę Teresę oraz jej konterfekty (a więc atrapy) autorstwa Diego Velázqueza i Tadeusza Kantora. Esej ósmy i ostatni traktuje o tajemnicy Edenu — biblijnego ogrodu, który na kartach znakomitej powieści Stanisława Lema przerodził się w koszmar nieskończonego (i nieskończenie wadliwego) stworzenia. (…) Motyw figury woskowej oraz pokrewnych jej sztucznych istot doby nowoczesności: lalki, manekina, elektrycznego automatu, a w końcu syntetycznej podróbki żywego organizmu, jest tematem przewodnim wszystkich ośmiu tekstów. Każdy na różne sposoby podejmuje problem imitacji i sztucznego życia, każdemu patronuje myśl Brunona Schulza, że dzieło stworzenia powtarza się tylko jako własna atrapa i tylko w atrapie udaje się przedstawić i uchwycić życie w jego nieskończonych przejawach.

„Książka Pazińskiego to nie tylko opowieść o tym, jak wizerunek lalki zmieniał się przez stulecia. Spostrzeżenia dotyczące przemian lalki zaskakują bystrością spostrzeżeń, wnikliwą analizą lektur, ale i kontekstu społecznego i historycznego, w którym te lektury są osadzone. Co może najważniejsze, odważnie stawiane przez autora tezy zdają się być nie do podważenia. Współcześnie własnych tworów czy awatarów wytwarzamy całe mnóstwo. Kreujemy wciąż nowe wizerunki samych siebie i nie możemy od owych wytworzonych przez nas wizerunków się uwolnić. Niezależnie jednak od tego, jak bardzo lalki czy kukły są doskonałe, wciąż pozostają wytworem ludzkich rąk i ludzkiego umysłu.” [Monika Pilch, E-teatr]

PIOTR PAZIŃSKI | Pisarz, filozof, tłumacz, badacz związany z Uniwersytetem Muri im. Franza Kafki. Przez kilka lat zajmował się Ulissesem Jamesa Joyce’a (książka Labirynt i drzewo, 2005, oraz przewodnik Dublin z Ulissesem, 2008), następnie ogłosił dwa tomy własnej prozy: Pensjonat (2009) i Ptasie ulice (2013) oraz zbiory esejów Rzeczywistość poprzecierana (2015) i Atrapy stworzenia (2020) — nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia 2021. Pisze, tłumaczy, zajmuje się filozofią judaizmu i tematem żydowskim w literaturze. Przekładał m.in. Księgę liter Lawrence’a Kushnera, eseje Davida Roskiesa, eseje Amosa Oza i Fani Oz-Salzberger Żydzi i słowa, oraz opowiadania Szmuela Josefa Agnona. Bywa wykładowcą, fotografem oraz redaktorem i składaczem książek własnych i cudzych. W latach 2000–2019 był redaktorem naczelnym pisma „Midrasz”.

© Izolda Kiec, Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt, Marginesy, 2020

25.09.2021 | SOBOTA | 18:30–19:30 | Gorlickie Centrum Kultury

ZUZANNA GINCZANKA. NON OMNIS MORIAR — IZOLDA KIEC

Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt, Wydawnictwo Marginesy, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Andrzej Niewiadomski

Długo wyczekiwana biografia Zuzanny Ginczanki. To pierwsza tak obszerna opowieść o życiu wybitnej poetki. W Warszawie już za życia była legendą kawiarnianej cyganerii drugiej połowy lat trzydziestych. Przyjaźniła się z Tuwimem i Gombrowiczem, polemizowała z Karpińskim i Słonimskim. W czasie wojny uciekła do Lwowa, a stamtąd — po donosie — do Krakowa. W 1944 roku, po kolejnym donosie, została zatrzymana i rozstrzelana kilka miesięcy później w Płaszowie. Od lat 90. poezja Ginczanki i sama Ginczanka budziła coraz większe zainteresowanie. Izolda Kiec zbiera i weryfikuje dotychczasowe informacje na temat poetki oraz uzupełnia je o niepublikowane wcześniej relacje jej znajomych, a także fakty zgromadzone podczas wieloletnich poszukiwań w archiwach. Nie dąży do rozstrzygania sprzecznych relacji tam, gdzie jest to niemożliwe, ani do stworzenia jednoznacznego obrazu Ginczanki. Odpowiedzi na pytania o osobowość i o tajemnice Ginczanki biografistka szuka także w jej wierszach, w szczątkowo zachowanej korespondencji i w fotografiach, kryjących być może więcej aniżeli piękny uśmiech. Biografia pokazuje konteksty czasu i miejsc, w których żyła Ginczanka. Wzbogacona jest w materiały ilustracyjne: fotografie oddające realia epoki, dokumenty dotyczące samej poetki i bliskich jej osób oraz unikatowe, nieznane dotąd portrety Ginczanki.

„Ile książek, tyle wizerunków Zuzanny Ginczanki, ale ta biografia zasługuje na szczególną uwagę. Izolda Kiec zajmuje się poetką od 30 lat, jednak ta książka nie jest rozprawą naukową, tylko fascynującym śledztwem. Kiec przytacza mnóstwo dokumentów, świadectw nieżyjących już osób, dotarła do nieznanych źródeł, a jednocześnie często mówi 'nie wiadomo'. Postać Ginczanki obrosła anegdotami — jak z tym kubłem na śmieci, który podobno założył jej na głowę Gombrowicz. A to raczej legenda. Kiec stara się je prześwietlać i pokazuje przy okazji mechanizm pamięci, który odrywa się od faktów i tworzy plotki.” [Justyna Sobolewska, „Polityka”]

IZOLDA KIEC | Prof. dr hab. w zakresie kulturoznawstwa; literaturoznawczyni i teatrolożka. Prezeska Fundacji Instytut Kultury Popularnej, zatrudniona w Uniwersytecie Artystycznym im Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, w Katedrze Kuratorstwa i Teorii Sztuki. Autorka artykułów i monografii książkowych poświęconych literaturze i teatrowi XX wieku oraz formom kultury popularnej, m.in.: Zuzanna Ginczanka. Życie i twórczość (1994), Halina Poświatowska (1994), Teatr służebny polskiej emigracji. Z dziejów idei (1999), Złodzieje szczęścia, czyli Agnieszki Osieckiej sposób na życie (2000), Wyprzedaż teatru w ręce błazna i arlekina, czyli… o kabarecie (2001), W kabarecie (2004), W szarej sukience? Artystki i wokalistki w poszukiwaniu tożsamości (2013), Historia polskiego kabaretu (2014), Czy chce pan być powieszony w sympatycznem towarzystwie? Czyli poznańskie kabarety artystyczne w dwudziestoleciu międzywojennym (2015), Szoszana znaczy Niewinna. Wokół poezji i biografii Zuzanny Ginczanki (2019), Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt (2020). Edytorka twórczości Zuzanny Ginczanki, Romana Tadeusza Wilkanowicza i Felicji Kruszewskiej. Współautorka opracowania Wiktor Bater: Wesoły rajski ptak. Ostatnia rozmowa, artykuły wywiady (2021). W 2015 roku wyróżniona odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. W 2016 i 2020 roku stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie literatury. Stypendystka Marszałka Województwa Wielkopolskiego 2017 w dziedzinie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

© Ziemowit Szczerek, Tatuaż z tryzubem, Czarne, 2016

25.09.2021 | SOBOTA | 20:00–21:00 | Gorlickie Centrum Kultury

KOZAK SCHODZI Z KONIA — UKRAINA DZISIAJ — IWONA BORUSZKOWSKA, KATARZYNA KOTYŃSKA, PAWEŁ SMOLEŃSKI, ZIEMOWIT SZCZEREK

Spotkanie tematyczne; moderacja: Paulina Małochleb; partner spotkania: Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie

Polskie myślenie o Ukrainie koncentruje się zazwyczaj na jej zachodniej części, a zwłaszcza na Lwowie. Sprawia ono, że nie bardzo jesteśmy świadomi tego, czym żyje Ukraina dzisiaj, jak się zmienia, jaką rolę spełnia jej kultura w procesie przemiany  społecznej. O stereotypach rządzących naszą wyobraźnią piszą w swych książkach wszyscy goście spotkania, próbując jednocześnie pokazać, jak przebiega ukraińska modernizacja i jakich wątków nie obejmujemy. Przekształcenie tytułu reporterskiej książki Ryszarda Kapuścińskiego, stanowiące punkt wyjścia do rozmowy, przenosi nas do jednego z zasadniczych bohaterów wyobraźni i Polaków i Ukraińców: kozaka. Jego figura jest jednak radykalnie inna w wyobraźni obu tych narodów. I właśnie narodów i stereotypów będzie dotyczyła rozmowa. 

Spotkanie organizowane w czasie Festiwalu im. Zygmunta Haupta jest także związane z wystawą Ukraina. Wzajemne spojrzenia, prezentowaną w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie, przy Rynku Głównym 25. 

IWONA BORUSZKOWSKA | Doktor literaturoznawstwa, tłumaczka literatury ukraińskiej, kulturoznawczyni, teoretyczka literatury i krytyczka literacka. Asystentka w Katedrze Teorii Literatury Wydziału Polonistyki UJ. Współtworzy Ośrodek Badań nad Awangardą przy Wydziale Polonistyki UJ. Sekretarz redakcji „Ruchu Literackiego”. Stała współpracowniczka redakcji miesięcznika „Znak”. Członkini The Association for Slavic, East European, & Eurasian Studies oraz Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury. Odbyła staż naukowy w Instytucie Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w Kijowie pod opieką naukową prof. Tamary Hundorowej. Prowadziła wykłady na Uniwersytecie Akademia Kijowsko-Mohylańska w Kijowie. Autorka książki Defekty. Literackie auto/pato/grafie – szkice (2016), monografii Sygnatury choroby. Literatura defektu w ukraińskim modernizmie (2018), artykułów naukowych, krytycznoliterackich i tłumaczeń współczesnej literatury ukraińskiej. Współredaktorka monografii i antologii: Po Czarnobylu: miejsce katastrofy we współczesnej humanistyce (2017), Wspólnota wyobrażona. Pisarki Europy Środkowej wobec problemów literackich, społecznych i politycznych lat 1914–1945 (2017), Modernistki. Antologia ukraińskiej prozy kobiecej okresu międzywojennego (2017). W kręgu jej zainteresowań naukowych znajdują się m.in: europejski romantyzm (wzbogacony o motywy wschodnie), modernizm polski i ukraiński, XX-wieczna awangarda, artystyczne reprezentacje katastrofy, szczególnie dyskurs postczarnobylski: narracje o katastrofie i literackie reprezentacje traumy z nią związanej..

KATARZYNA KOTYŃSKA | Dr hab. nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa. Ukrainistka, literaturoznawczyni, tłumaczka literatury ukraińskiej i białoruskiej. Związana z Instytutem Slawistyki PAN oraz Katedrą Ukrainistyki UJ. Prowadzi zajęcia z przekładu literackiego i historii literatury ukraińskiej. Autorka przekładów książek m.in: Jurija Andruchowycza, Sofii Andruchowycz, Oksany Zabużko. Laureatka Nagrody dla Tłumacza przy Nagrodzie Literackiej Europy Środkowej Angelus za przekład powieści Oksany Zabużko Muzeum porzuconych sekretów (2013). Finalistka Drahoman Prize (2021) — nagrody dla tłumaczy literatury ukraińskiej. Autorka książek Eseiści o Lwowie: pamięć, sąsiedztwo, mity (2006), Lwów: o odczytywaniu miasta na nowo (2015), której ukraińskie wydanie otrzymało tytuł najlepszej książki w kategorii „Miasto” podczas lwowskich targów książki Bookforum (2017). Redaktorka lub współredaktorka książek: Ukraińskie życie kulturalne na ziemiach II Rzeczypospolitej (2002), 'Prolog, nie epilog…'. Poezja ukraińska w polskich przekładach. Pierwsza połowa XX wieku (2002), Białoruś, kraina otoczona wysokimi górami (2004), Lwów: lustro. Obraz wzajemny mieszkańców Lwowa w narracjach XX–XXI wieku (2012), Obce/swoje: miasto i wieś w literaturze i kulturze ukraińskiej (2015).

PAWEŁ SMOLEŃSKI | Reporter, publicysta, od 1989 roku dziennikarz „Gazety Wyborczej”, wcześniej współpracownik pism drugiego obiegu. Autor książek Pokolenie kryzysu, „Gazeta Wyborcza” — lustro demokracji, Salon patriotów, Pochówek dla rezuna, Irak. Piekło w raju, Izrael już nie frunie, Bedzies wisioł za cosik. Godki podhalańskie (wraz z Bartłomiejem Kurasiem), Balagan. Alfabet izraelski, Oczy zasypane piaskiem, Szcze ne wmerła i nie umrze (wywiad rzeka z Jurijem Andruchowyczem), Zielone migdały, czyli po co światu Kurdowie, Wieje szarkijja. Beduini z pustyni Negew, Krzyżyk niespodziany. Czas Goralenvolk (wraz z Bartłomiejem Kurasiem), Syrop z piołunu. Wygnani w akcji „Wisła”, Królowe Mogadiszu, Wnuki Jozuego oraz Czerwony śnieg na Etnie (wraz z Jarosławem Mikołajewskim). Za Izrael już nie frunie otrzymał w 2006 roku Nagrodę im. Beaty Pawlak. Za Oczy zasypane piaskiem był nominowany do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego, a za Syrop z piołunu do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego. Jest także laureatem Nagrody im. Kurta Schorka oraz Nagrody Pojednania Polsko-Ukraińskiego. 

ZIEMOWIT SZCZEREK | Pisarz, dziennikarz, autor wielu nagradzanych powieści i reportaży, m.in.: Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian, Siódemka, Tatuaż z tryzubem, Międzymorze, Siwy dym albo pięć cywilizowanych plemion, Via Carpatia. Podróże po Węgrzech i Basenie Karpackim, Cham z kulą w głowie. Laureat Paszportu „Polityki” (2013) za książkę Przyjdzie Mordor i nas zje…, nominowany do Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus, Nagrody MediaTory i Nagrody im. Beaty Pawlak. Książka Międzymorze znalazła się w półfinale Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus. Interesuje się wschodem Europy i dziwactwami geopolitycznymi, historycznymi i kulturowymi. Jeździ po dziwnych miejscach i o tym pisze. 

© Maciej Płaza, Golem, W.A.B., 2021

26.09.2021 | NIEDZIELA | 14:00–15:00 | Gorlickie Centrum Kultury

WYBRANI I PRZEKLĘCI — MACIEJ PŁAZA

Golem, Wydawnictwo W.A.B., 2021

Spotkanie autorskie; moderacja: Paulina Małochleb

Wywodzący się z żydowskich tradycji golem, mający postać człowieka, lecz pozbawiony duszy, od wieków rozpala wyobraźnię. Można go spotkać w chasydzkich legendach, literaturze jidysz i w popkulturze. Maciej Płaza przywołał jego postać, by zanurzyć czytelnika w świecie sztetla na Podolu z początku XX wieku. Wątki kabalistyczne i mesjańskie równoważą się z realistycznym obrazem kultury i obyczajów chasydów. Wszystko to, łącznie z legendarną postacią, nabiera nowego życia pod piórem jednego z najwspanialszych stylistów polskiej prozy.

„Płaza, o czym wiemy nie tylko z powieści, ale i z przekładów jego autorstwa, potrafi znakomicie stosować literackie stylizacje. Wchodzimy w świat chasydzki, trochę jakby wyjęty ze Stryjkowskiego, który jest plastycznie stworzony w języku z całym bogactwem codzienności, ale i modlitw czy kabały. To odważny gest, bo takie odtworzenie mogłoby się zamienić albo w nostalgiczny kicz, albo opis obyczajów egzotycznego świata. Ale Płaza unika tych pułapek, mierzy się z tą rzeczywistością po to, by ożywić mit.” [Justyna Sobolewska, „Polityka”]

MACIEJ PŁAZA | Prozaik, tłumacz literatury anglojęzycznej, doktor nauk humanistycznych. Laureat Nagrody „Literatury na Świecie” (2012) za przekład wyboru opowiadań H.P. Lovecrafta Zgroza w Dunwich i inne przerażające opowieści. Zadebiutował jako prozaik książką Skoruń, która w 2016 roku przyniosła mu nominacje do Nagrody Literackiej Nike i Nagrody im. Gombrowicza oraz Nagrodę Literacką Gdynia i Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Jego kolejne powieści to Robinson w Bolechowie (2017) i Golem (2021).

© Marta Podgórnik, Przepowieść w ścinkach, Biuro Literackie, 2020

26.09.2021 | NIEDZIELA | 15:30–16:30 | Gorlickie Centrum Kultury

TEREN PRYWATNY — MARTA PODGÓRNIK

Przepowieść w ścinkach, Biuro Literackie, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Wojciech Bonowicz

Poetyckie pocztówki z napisanego życia. Po trosze ugrzecznione puzzle, po trosze ambiwalentne klocuszki rozmaitych możliwości. Wyśmigana i znaczona talia, monopol i flirt towarzyski w jednym. Kuglarka umiejętnie kryje się za zastępami figur, ale zdradza ją uśmiech i zdradzają łzy. Poetycki wybór jednej z najciekawszych autorek początku XXI wieku, od dwudziestu lat wydawniczo związanej z Biurem Literackim. 

Przepowieść w ścinkach to wybór znakomity, który jest jak kolejny pasjans, jaki autorka postawiła sobie — i nam — przy pomocy 'swojej wyśmiganej, znaczonej, przetłuszczonej i wytarganej talii'. Jest coś niezwykle poruszającego — i poruszająco oszałamiającego — w konsekwencji, z jaką Marta Podgórnik dokonuje zapisu świata — konsekwencji, którą ten niewielki, ale bardzo treściwy wybór wierszy ukazuje z całą ostrością. Tak jakby dla poetki od samego początku wszystko było jasne, choć przecież wcale takie nie było (a może jednak?)”. [Juliusz Pielichowski]

MARTA PODGÓRNIK | Poetka, krytyczka literacka, redaktorka. Laureatka Nagrody im. Jacka Bierezina (1996), stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, nominowana do Paszportu „Polityki” (2001), laureatka Nagrody Literackiej Gdynia (2012) za zbiór Rezydencja surykatek. Za tom Zawsze nominowana do Nagrody Poetyckiej im. Wisławy Szymborskiej oraz do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius (2016). W 2017 roku wydała nakładem Biura Literackiego tom Zimna książka, który również nominowany był do tych samych nagród. Książka Mordercze ballady przyniosła autorce Nagrodę Poetycką im. Wisławy Szymborskiej oraz nominację do Nagrody Literackiej Nike. Ostatnio opublikowała zbiór Przepowieść w ścinkach (2020).

© Mikołaj Grynberg, Poufne, Czarne, 2020

26.09.2021 | NIEDZIELA | 17:00–18:00 | Gorlickie Centrum Kultury

SKŁADAMY SIĘ Z OPOWIEŚCI — MIKOŁAJ GRYNBERG

Poufne, Wydawnictwo Czarne, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Paulina Małochleb

Piękna, osobista proza o losach pewnej żydowskiej rodziny naznaczonej długim cieniem historii. Podążając za narratorem, śledzimy sceny z codziennego życia, pełne czułości i humoru, niekiedy trudne, przepełnione doświadczeniem choroby i straty. Tutaj przeszłość bywa obciążeniem, ale także powodem do wyzwalającego śmiechu, a ironia i miłość pozwalają radzić sobie z gorzkim dziedzictwem. Bohater, kiedyś mały chłopiec, syn i wnuk, teraz ojciec i mąż, obserwuje rodzinne losy i pyta sam siebie: czyim życiem żyję?

„Jest to książka o szczęśliwej rodzinie. Są w niej dziadkowie, synowie, wnuki, jedna ciotka i liczne dyskretne dziadkowe romanse, jak to w rodzinie. I całkiem niepotrzebnie kolejne pokolenia tej rodziny dostają histerii, kiedy syn albo wnuk spóźnia się o piętnaście minut. A właściwie jeszcze się nie spóźnia, tylko mógłby się spóźnić. Mógłby na przykład zginąć w drodze na rodzinny obiad. Giną, owszem, ale normalnie — w wypadku samochodowym albo w oceanie — i nikt tu nikogo nie zabija. Sceny histeryczne opowiadane są mimochodem, podobnie jak czyjeś drżenie rąk albo czyjaś modlitwa. Cała książka to jeden wielki mimochód (jak powiedział kiedyś o innym pisaniu Paweł Goźliński). Spieszcie się czytać Mikołaja Grynberga. Następni, kolejni piszący przegapią albo pominą mimochody. Za radą ciotki będą opowiadali nieprawdziwe historie — tak, by nikt w ich prawdziwość nie wątpił. Trzeba im wybaczyć. Prawdziwe historie nie będą do zrozumienia. Odejdą na zawsze — razem z dziadkiem, ojcem i samym Mikołajem Grynbergiem.” [Hanna Krall]

MIKOŁAJ GRYNBERG | Fotograf i pisarz, z wykształcenia psycholog. Jego zdjęcia były prezentowane niemal na całym świecie. Autor albumów Dużo kobiet (2009) i Auschwitz — co ja tu robię? (2010). Wydał trzy zbiory rozmów: Ocaleni z XX wieku (2012), Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne (2014) i Księga wyjścia (2018) oraz dwa tomy prozy: Rejwach (2017) i Poufne (2020). Od lat zajmuje się problematyką i historią polskich Żydów. W całej swojej twórczości przyjmuje szczególną perspektywę dialogu, koncentrując się na spotkaniu z innymi, otwarciu na ich osobiste przeżycia i historie. Nominowany za całokształt twórczości do Nagrody Literackiej im. Juliana Tuwima (2019), finalista Nagrody Literackiej Nike (2018). Jego książka Rejwach zdobyła tytuł Warszawskiej Premiery Literackiej przyznawany przez Klub Księgarza.

© Paweł Próchniak, Promieniowanie tła. Szkice o wierszach i czytaniu, Czarne, 2020

26.09.2021 | NIEDZIELA | 18:30–19:30 | Gorlickie Centrum Kultury

OSTROŻNE LEKTURY — PAWEŁ PRÓCHNIAK

Promieniowanie tła. Szkice o wierszach i czytaniu, Wydawnictwo Czarne, 2020

Spotkanie autorskie; moderacja: Wojciech Bonowicz

To erudycyjna książka o sile i głębi poezji. Zbiór esejów wybitnego literaturoznawcy ukazujący, jak czytać wiersze i jak czerpać z nich radość, zrozumienie, mądrość. Paweł Próchniak: Lektura jest pracą wyobraźni — tej samej, która funduje literaturę. To imaginacyjny żywioł z milczenia świata wyprowadza dreszcz mowy, sieć słów zmienia w unerwienie istnienia, konstelacje fikcyjnych obrazów i zdarzeń spokrewnia z mrowieniem realnej rzeczywistości. Ten dreszcz niekiedy wybudza świat z martwoty, stwarza go na nowo, nasyca sensem. Ale bywa i tak, że w dreszczu mowy — w dreszczu metafory, w wierszu, w opowieści — odnajduje się zimny spazm katastrofy, która nurtuje w głębi istnienia, trawi je ciemnością, spopiela, wywraca na nice i nigdy nie ustaje. Spojrzenie w te okryte nocą, wypalone obszary wymaga odwagi. Niełatwo im sprostać. Warto jednak przyglądać się im uważnie, warto wychodzić im naprzeciw, bo to właśnie one stwarzają możliwość pomyślenia rzeczy nie do pomyślenia, pozwalają wyruszyć w nieznane — poza widnokrąg, który jest krawędzią przepaści.

„Afirmacja wiersza w wydaniu Pawła Próchniaka nie czyni go obiektem mgławicowym i nierealnym, lecz dodaje go do rzeczywistości jako jej pierwiastek być może najbardziej wpływowy, choć zarazem najbardziej niepochwytny, właśnie — promieniotwórczy. Wszelako Promieniowanie tła nie jest „tylko” książką natchnioną przez miłość do poezji, jest również — a nawet głównie — książką fachową, napisaną przez jednego z obecnie najwszechstronniejszych profesjonalnych czytelników liryki polskiej.” [Piotr Śliwiński]

PAWEŁ PRÓCHNIAK | Literaturoznawca, antropolog literatury, krytyk literacki. Przewodniczący Rady Dyscypliny Literaturoznawstwo Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. Członek prezydium Komitetu Nauk o Literaturze PAN, redakcji kwartalnika „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, Rady Fundacji im. Zbigniewa Herberta oraz Polskiego PEN Clubu i Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Juror Nagrody Literackiej Nike. Wieloletni współpracownik Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN, gdzie m.in. kieruje Pracownią Antropologii Słowa. Pomysłodawca i współorganizator Miasta Poezji w Lublinie oraz kierunku studiów teksty kultury i animacja sieci (KUL). Pomysłodawca i redaktor naczelny witryny stronypoezji.pl. Autor książek poświęconych literaturze polskiej. Ostatnio opublikował Nokturny (z dziejów wyobraźni poetyckiej) oraz Promieniowanie tła. Szkice o wierszach i czytaniu.

Foto © Rafał Masłow

26.09.2021 | NIEDZIELA | 20:00–21:00 | Gorlickie Centrum Kultury

SPOTKANIE Z ZYGMUNTEM HAUPTEM — MAREK KONDRAT

Czytanie

Festiwalowym widzom proponujemy spotkanie z Zygmuntem Hauptem. Zapraszamy na czytanie prozy „największego z niesłusznie zapomnianych” polskich pisarzy w interpretacji Marka Kondrata. Będą to opowiadania: Meine liebe Mutter, sei stolz, Ich trage die Fahne, Z kroniki o latającym domu, Gołębie z placu Teodora.

MAREK KONDRAD | Jeden z najpopularniejszych aktorów współczesnego polskiego kina. Pochodzi z rodziny z tradycjami aktorskimi. Ukończył warszawską PWST, w której potem pracował jako wykładowca. Zadebiutował jeszcze w dzieciństwie, w filmie Historia żółtej ciżemki. Uwagę krytyków i publiczności zdobył główną rolą w Zaklętych rewirach (1975), za którą otrzymał nagrodę tygodnika „Film” oraz Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego. Popularność przyniosła mu rola Olgierda Halskiego w serialu Ekstradycja. W kolejnych latach zagrał w szeregu filmów, m.in.: Smuga cienia (1976), C.K. Dezerterzy (1986), Psy (1992), Pułkownik Kwiatkowski (1995), Nocne graffiti (1996), Kiler (1997), Złoto dezerterów (1998), Operacja Samum (1999), Pan Tadeusz (1999), Weiser (2001), Dzień świra (2002), Wszyscy jesteśmy Chrystusami (2006). Laureat nagród aktorskich na  Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni — za role w filmach Pułkownik Kwiatkowski i Dzień świra. Reżyser filmu Prawo ojca (1999), za który otrzymał Nagrodę Jury na FPFF w Gdyni. Występował również na deskach kilku teatrów, m.in. w Teatrze Dramatycznym i Teatrze Ateneum w Warszawie.

© Kamil Targosz, Owca, 2015

22–26.09.2021 | 14:00–21:00 | Gorlickie Centrum Kultury, Sala Kameralna

OPOWIEŚCI ZILUSTROWANE — KAMIL TARGOSZ

Wystawa

Podczas Festiwalu zapraszamy do oglądania wystawy Kamila Targosza — OPOWIEŚCI ZILUSTROWANE prezentowanej w Sali Kameralnej Gorlickiego Centrum Kultury. Wystawę można oglądać w godzinach od 14:00 do 21:00.

KAMIL TARGOSZ | Artysta malarz, grafik, rysownik. Ukończył z wyróżnieniem studia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Wypowiada się na płótnie, papierze, ścianie, płocie i w książce. Prace prezentował w Polsce i zagranicą (Austria, Słowenia, Węgry, Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania, Francja, Włochy, Chiny). Jego murale znaleźć można w Grenoble (Francja), Pescarze i Dozzie (Włochy), Krakowie i Warszawie. Nagrody i wyróżnienia, m.in.: I Nagroda w konkursie plakatu na Festiwalu Filmowym Etiuda (Kraków, 1993, 1994), Wyróżnienie na Międzynarodowym Triennale Plakatu (Trnava, Słowacja, 1994), III Nagroda na Międzynarodowym Konkursie Murale (Pescara, Włochy, 1994), Nagroda-stypendium Fundacji im. T. Kulisiewicza (Warszawa, 1997), Wyróżnienie na Międzynarodowym Biennale Sztuki Graficznej w Sant Carles de la Rapita (Hiszpania), Pekin (Chiny), Francavilla al Mare (Włochy) — 2008, Nagroda Pióro Fredry — najpiękniejsza książka roku: za Kucając Andrzeja Stasiuka (Wydawnictwo Czarne, 2015, ilustracje)..

© FESTIWAL IM. ZYGMUNTA HAUPTA | ZYGMUNT HAUPT FESTIVAL | PROJEKT I REALIZACJA: ALICJA SAWICKA